Shaolin qigong letnie warsztaty
6 maja, 2026Dlaczego jadąc do Chin, zabieram Was do Mawangdui?
Ta nazwa jest niemal nieznana, nawet wśród osób od lat praktykujących qigong i interesujących się medycyną chińską. Mawangdui to stanowisko archeologiczne – unikalne w skali świata. Dlaczego? W muzeum można zobaczyć mumię, która została pochowana razem z bogatym kulturowo skarbem. Nie należy jej sobie wyobrażać jako „zasuszonej, beżowej mumii". Wręcz przeciwnie. To postać o jasnej skórze, która wygląda jakby w spokoju wypoczywała na łóżku. Nie można jej fotografować więc nie pokaże Wam zdjęć ale można patrzeć na nią do woli i powoli rozpuszczać w sobie niedowierzanie, że patrzy się na 2000-letnią mumię. Widać, że to kobieta, która miała silny charakter – typ, o którym mówi się „charakterna osoba”, taka której nie da się przekrzyczeć, ani wygrać z nią na słowa. Widać również, że miała sylwetkę jabłka (tyła w brzuchu i górnej części ciała ale jej nogi i dół ciała pozostawały szczupłe).
I teraz najlepsze. Z dokumentacji badania medycznego, jakiemu poddano tę pochowaną ponad 2 tysiące lat temu mumię wynikało, że:
- ciało jest gładkie i wilgotne,
- tkanki podskórne są miękkie i sprężyste,
- stawy w jej ciele zachowały elastyczność i ruchomość,
- włókna kolagenowe są zachowane w stanie podobnym do tych występujących u osób tuż po śmierci,
- cienkie jak włos gałązki nerwu błędnego w płucach są wyraźnie widoczne i możliwe do policzenia,
- zachowały się rzęsy i włosy w nosie,
- linie papilarne na palcach dłoni i stóp są wyraźnie widoczne.
- w naczyniach krwionośnych nadal znajdowały się skrzepy krwi (grupę krwi określono jako A).
Wiedza Chińczyków na temat zdrowia i funkcjonowania ludzkiego ciała już ponad 2 tysiące lat temu przekraczała granice naszego dzisiejszego wyobrażenia. W tym czasie rozwinięte i stosowane były także ćwiczenia daoyin = pobudzanie energii przez naciąganie ciała. To punkt wyjścia dla qigong, który dziś ćwiczymy a – według badaczy – również stara, oryginalna joga wywodzi się z praktyk daoyin. Fragment rysunków daoyin pokazuję na zdjęciu, które zrobiłam. Diagram przedstawia łącznie 44 osoby – kobiety i mężczyzn, młodych i starszych wykonujących ćwiczenia. Zestaw ćwiczeń ma swoje opisy. Służyły one zarówno utrzymaniu zdrowia i sprawności fizycznej, jak i wspomagały leczenie chorób. Co kilka chwil, któraś z podchodzących do tej grafiki osób mówiła „Ba duan jin” – i nie ma w tym przypadku...
Mistrz Shi Yan Ao opowiadając o wiedzy, którą dysponowała ta dawna kultura, odnosi to do tego, czego uczy nas dzisiaj – mówi: „to wszystko jest połączone”. Klasztory powstały po to aby ochraniać bardzo rzadką i bezcenną wiedzę – zachować ją w kompletnej i niezmienionej postaci ponad upływającym czasem. Jeśli Twoja intuicja mówi Ci, że w tym co ćwiczysz „musi być coś więcej” (*poza potrzebą aktywnego spędzania czasu, pracą nad dokładnością ruchu etc.), wyjazd do Chin, który organizuję pomoże Ci spojrzeć na wiele spraw w nowy sposób. Droga, którą przebędziemy rozpocznie się ponad 2000 lat temu w Mawangdui a zakończy na nauce i spotkaniu z człowiekiem, który kontynuuje linię wiedzy sięgającą daleko wstecz.
1 i 2 – fragmenty najstarszego odkrytego diagramu z ćwiczeniami daoyin, 3 – jedwabny rękopis „Metody badania tętna", dot. leczenia za pomocą moksoterapii oraz terapii kamiennymi narzędziami bian; to najstarsze znane dzieło medyczne, w którym przedstawiono zależność między qi a kanałami a także sformułowano teorię leczenia opartą na rozróżnieniu stanów niedoboru i nadmiaru oraz odpowiednim uzupełnianiu i rozpraszaniu, 4 – bambusowy rękopis medyczny „Zjednoczenie Yin i Yang", najstarszy zachowany tekst z zakresu medycyny seksualnej
Księgi medyczne z Mawangdui obejmują medycynę zapobiegawczą, teorię medycyny, objawy chorobowe, metody leczenia, leki i receptury oraz zasady pielęgnowania zdrowia. Treści opisują m.in. najwcześniejsze znane koncepcje świadomego planowania zdrowego potomstwa, zasady pielęgnacji ciężarnej kobiety i leczenia niepłodności.
Kilka faktów o Mawangdui
W czasach dynastii Han uważano, że po śmierci dusza człowieka może istnieć tylko opierając się na ciele. Aby osiągnąć nieśmiertelność, należało znaleźć sposób na zachowanie zwłok. Spośród wielu metod zachowywania ciał stosowanych w dynastii Han ciało Xin Zhui jest do dziś najbardziej udanym przypadkiem. Jest to pierwsze na świecie odkryte starożytne miękkie, wilgotne ciało, zachowane w doskonałym stanie. Środowisko medyczne nadało mu nazwę „zwłoki z Mawangdui”. Wraz z mumiami, zwłokami woskowymi, ciałami garbowanymi oraz „człowiekiem z lodu” zaliczane jest do głównych typów starożytnych zachowanych ciał.
Grobowce w Mawangdui są miejscem pochówku Li Canga, kanclerza Królestwa Changsha z początkowego okresu zachodniej dynastii Han, jego żony Xin Zhui oraz ich syna. Zostały odkryte podczas wykopalisk prowadzonych w latach 1972–1974. Li Cang urodził się pod koniec okresu Walczących Królestw, a zmarł w 186 r. p.n.e. Grób należący do kanclerza Li Canga, został splądrowany już w starożytności. Trumny i drewniana komora grobowa uległy zniszczeniu, a odnaleziono jedynie ponad 200 przedmiotów. Grób Xin Zhui oraz grób nr 3 zachowały się w nienaruszonym stanie.
Jednym z powodów, dla których ciało zachowało się w tak doskonałym stanie jest perfekcyjnie przemyślna konstrukcja tego grobowca. Przykładowo – na zewnątrz komory grobowej umieszczono ponad 5 ton węgla drzewnego oraz warstwę białej gliny o grubości ponad 1 metra. Materiały te chroniły przed wilgocią i przenikaniem wody, tworząc środowisko o stałej temperaturze i wilgotności, pozbawione drobnoustrojów i dopływu tlenu.
Wyposażenie obu grobów było niezwykle bogate. Odkryto ponad 3000 zabytków (przedmiotów i zestawów), m.in. tkaniny jedwabne, wyroby lakowe, księgi i obrazy na jedwabiu, ceramikę, przedmioty bambusowe, pieczęcie, gliniane odciski pieczęci, produkty rolne i hodowlane oraz chińskie zioła lecznicze. Wszystkie należą do bezcennych zabytków. Odnaleziono również doskonale zachowane ciało Xin Zhui, które stało się jednym z największych cudów w historii konserwacji ludzkich zwłok na świecie.
1 – obraz na jedwabiu „Nie-ubranie / Unosząca szata" uważany za medium, za pomocą którego dusza zmarłego wznosi się do nieba; ilustracja odzwierciedla hanowskie wyobrażenie o kosmosie i życiu; obraz łączy motywy natury, elementy tajemnicy oraz romantyczną symbolikę, integrując liczne starożytne mity z ludzkim pragnieniem nieśmiertelności, 2 – figurka mężczyzny w czapce, wysoka postać w długiej szacie, na podeszwie buta wyryty jest napis oznaczający „urzędnika wewnętrznego", eunucha służącego swojej pani w życiu pośmiertnym, pełniącego funkcję zwierzchnika nad innymi sługami, 3 – lakierowane pudełko kosmetyczne, posiada dwie kondygnacje, wewnątrz przechowywano przybory do kosmetyki i toalety, zdobione malowanymi motywami chmur i energii qi, wzorami geometrycznymi, motywem ptaków, biegnących psów i stojących jeleni (zestaw zawiera m.in. lusterko z rogu, drewniane i bambusowe przybory do włosów, lakierowany pędzelek, pęsetę z rogu), 4 – zestaw do gry strategiczno-intelektualnej Liubo, zamknięty w lakierowanym pudełku (m.in. plansza, pionki, patyczki rachunkowe, kość do gry)
Tajemnica zachowania ciała
Przyczyny, dla których ciało Xin Zhui nie uległo rozkładowi przez ponad dwa tysiące lat: Po pierwsze – głębokie pochowanie. Komora grobowa znajdowała się na głębokości 16 metrów, a kopiec usypany nad grobem miał wysokość 4,5 metra. Po drugie – szczelne zamknięcie. Drewniana komora grobowa została złożona z 70 ogromnych belek. Cztery zagnieżdżone trumny były bardzo szczelnie dopasowane i nie przepuszczały powietrza ani wody. Po trzecie – zabezpieczenie przed rozkładem. W trumnie znajdowało się ponad 40 litrów płynu, w którym zanurzone było ciało. Badania wykazały, że zawierał on związki rtęci oraz aminokwasy i inne składniki chemiczne, mające łagodne działanie bakteriobójcze i konserwujące.
W komorze grobowej znajdowały się cztery lakowane trumny, szczelnie umieszczone jedna w drugiej. Wszystkie wykonano z drewna katalpy (梓木). Zgodnie z ceremoniałem dynastii Han taki rodzaj pochówku przysługiwał wyłącznie przedstawicielom najwyższej arystokracji. Od zewnątrz do wewnątrz były to: czarna lakowana trumna bez zdobień, czarna lakowana trumna z malowanymi dekoracjami, cynobrowa lakowana trumna z malowanymi dekoracjami, trumna ozdobiona brokatem. Układ ten symbolizował podróż duszy właściciela grobu – od świata ciemności do niebiańskiej siedziby nieśmiertelnych. Dwie malowane trumny wyróżniają się fantastycznymi motywami, romantycznym stylem i silnymi wpływami kultury Chu. Reprezentują najwyższy poziom sztuki malarstwa lakowego dynastii Han. Trumna ozdobiona brokatem jest jak dotąd jedynym odkrytym egzemplarzem tego rodzaju.
1 – skrzynia, w której złożone zostało ciało, dekorowana tkaniną (jedwabiem i brokatem), 2 – cynobrowa skrzynia lakierowana z malowanymi dekoracjami (umieszczono w niej skrzynię nr 1), 3 – czarna skrzynia lakierowana malowanymi dekoracjami (umieszczono w niej skrzynie nr 1 i 2), 4 – olbrzymia skrzynia zewnętrzna, w której złożona była cała zawartość grobowca
1 – jedna z figurek określanych mianem strażników grobowca, umieszczone były w niszach po obu stronach głównego przejścia; w wykazie przedmiotów grobowych widnieje zapis wymieniający „dwie figurki, jedna trzyma baldachim nieśmiertelnych, druga włócznię", 2 – odtworzona przestrzeń grobowca, dostępna dla zwiedzających, 3 i 4 – dokumentacja fotograficzna prac archeologicznych z 1973 r.
Tekst: Monika Golisz
